“`html
İstanbul Bilgi Üniversitesi’nden NEET Gençler Araştırması Sonuçları Açıklandı
İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin yürütücülüğünü üstlendiği ve TÜBİTAK 2519 – COST Çalışma Grubu Destek Programı’ndan destek alan “Türkiye’de NEET (Ne Eğitimde Ne İstihdamda Ne Yetiştirmede) Gençler: Profil ve İyi Olma Hali Araştırması” projesinin sonuçları, santralistanbul Kampüsü’nde yapılan bir toplantıda kamuoyuyla paylaşıldı.
10 Mayıs-2 Haziran 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilen saha çalışması, Fraktal Araştırma tarafından, Türkiye genelinde 29 ilde, 18-29 yaş arasındaki 2 bin 403 gençle yüz yüze görüşmeler yapılarak yürütüldü. Araştırma, gençlerin iyi olma halini “maddi durum”, “eğitim”, “sağlık ve psikososyal durum”, “aile”, “siyasal ve sivil katılım” gibi çeşitli boyutlarda ele aldı. Ayrıca, proje çerçevesinde İstanbul ve Çukurova’da gençlerle yapılan derinlemesine görüşmeler ve kamu, STK ve akademik temsilcilerin katılımıyla politika geliştirme çalıştayları organize edildi.
Kadınlar, Ev İçi Sorumluluklar Nedeniyle Çalışma Hayatından Uzak
Bu araştırma gençlerin istihdam durumu, işgücü piyasası şartları ve maddi koşulları hakkında çarpıcı veriler sunuyor. 18-29 yaş aralığında yer alan katılımcıların %46’sı bir işte çalıştığı tespit edilirken, %54’ü istihdam dışında kalıyor. Bu grubun yaklaşık üçte biri ise ne eğitimde ne de istihdamda yer almakta.
Toplumsal cinsiyet, bu durumu en çok etkileyen unsur olarak öne çıkıyor. Erkeklerin %63’ü istihdamdayken, bu oran kadınlarda %28’e kadar düşüyor. Araştırmanın bulgularına göre, kadınların NEET olma ihtimali erkeklerden yaklaşık 2.5 kat daha fazla. Kadınların çalışmamasının sebebi genellikle ailevi sorumluluklar. Çalışmayan kadınların %29,2’si bu nedenle işgücüne katılamadıklarını belirtirken, aynı gerekçeyi ifade eden erkeklerin oranı yalnızca %1’dir.
İşe Girişte ‘Tanıdık’ Faktörü Öne Çıkıyor
Gençlerin iş bulma sürecinde resmi kanalların yetersiz kaldığı sonucuna varılmaktadır. Katılımcıların neredeyse yarısı (%45,6) istihdama arkadaş veya akraba aracılığıyla ulaşırken, dijital platformlar üzerinden iş bulanların oranı yalnızca %8,9 olarak kaydedilmiştir.
Çalışma Koşulları: Küçük İşletmelerde Uzun Çalışma Saatleri
Türkiye’deki gençlerin istihdam durumu, büyük ölçüde mikro ve küçük ölçekli işletmelere bağlı kalmıştır. Gençlerin %85’i 50 kişiden daha az çalışan yerlerde görev yapmaktadır. Genellikle satış danışmanı, garson veya kasiyer gibi pozisyonlarda istihdam edilen bu gençlerden %58’i günde 9 saatten fazla çalıştığını belirtmiş, %66,8’i haftada 6 gün, %8,3’ü ise her gün çalıştığını ifade etmiştir. Haftada 5 gün çalışanların oranı yalnızca %18’dir.
Gençlerin %65’i Aylık 27 Bin TL’nin Altında Kazanıyor
Araştırma, gençlerin ekonomik sorunlarını açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Katılımcıların yaklaşık %65’i aylık 27 bin TL, %35’i ise 9 bin TL’nin altında gelir elde etmektedir. Katılımcıların %42,3’ü gelirlerinin “yetersiz” olduğunu, %44,6’sı ise “yalnızca temel ihtiyaçlarını karşılamaya yettiğini” belirtmiştir. Yetersiz gelir, gençlerin borçlanmasını artırmakta. Araştırmaya göre, gençlerin yalnızca %28,3’ü hiç borcu olmadığını ifade ederken, çalışanların sadece %8,2’si borçsuzdur. %40,5’i kredi kartı borcu, %25,3’ü taksitli borç ve %18,7’si ihtiyaç kredisi yükü taşımaktadır. Her 10 gençten 6’sı mevcut maddi durumundan memnun olmadığını belirtirken, bu konuda “çok memnunum” diyenler sadece %6,3 ile sınırlı kalmaktadır.
Gençler Eğitimden Umudunu Kestikten Sonra
Araştırma, katılımcılar arasında eğitim ve istihdam bağlantısına dair ciddi bir güvensizliğin var olduğunu göstermektedir. Gençlerin yalnızca %38,7’si eğitimlerinin kendilerini hayata hazırladığını düşünüyor, sadece %36,2’si aldıkları eğitimle iyi bir iş bulma ihtimaline inanıyor. %36,4’lük bir kısım bu görüşü açıkça reddetmektedir. Eğitim sistemine yönelik güven özellikle işsiz ve aile sorumluluğu olan gençler arasında hiç olmadığı kadar düşüktür.
Geleceğe Dair Kaygılar: Yurt Dışına Yöneliş
Gençler, mevcut ekonomik koşullardan umutsuzluk duyarken, yurt dışına çıkmayı bir “çıkış yolu” olarak görüyorlar. Katılımcıların %67,8’i daha iyi iş fırsatları için yurt dışında yaşamayı düşünüyor. %36’sı Türkiye’de geleceğini göremediği için, %28,9’u ülkenin kötüye gittiği düşüncesiyle bu eylemi tercih ediyor.
Gençler, yalnızca ekonomik faktörler değil aynı zamanda sosyal ve siyasi nedenlerle de yurtdışına gitmeyi istiyorlar; %22,5’i “daha fazla kişisel özgürlük” arzusuyla, %6’sı ise “düşünce özgürlüğü eksikliği” nedeniyle göç etmek istemektedir. Ancak, bu yoğun talebin henüz somut bir plana dönüşmediği de ortaya çıkmaktadır; gençlerin yalnızca %8’i yurtdışına kesin olarak gitmeyi planlarken, %56,4’ü bunun olası olmadığını ifade etmektedir.
Psikolojik Yorgunluk ve Tükenmişlik Sorunu
Gençlerin sağlık durumunu değerlendiren araştırma, psikolojik stres düzeylerinin alarm verici boyutlarda olduğunu göstermekte. Katılımcıların %36,6’sı sık sık yorgun hissettiğini, %33,5’i uykusuzluk problemi yaşadığını, %29,2’si mutsuz ya da huzursuz olduğunu, %26,6’sı ise sorunlarıyla baş edemediğini belirtmektedir. Bu veriler, gençlerin üçte birinden fazlasının yoğun stres altında yaşadığını ortaya koyarken, psikolojik yorgunluk genellikle işsiz gençlerde gözlemlenmektedir.
Gençlerin Siyasi Katılımı: Oy Verme Üzerine
Araştırmanın bulguları, gençlerin siyasal ve toplumsal katılımları hakkında da çarpıcı bilgiler sunuyor. Gençlerin %79,9’u siyasete oy vererek katıldığını belirtirken, bir siyasi partiye üye olanların oranı yalnızca %6,8. Gençlerin STK’lara katılımı ise %9,3 ile kısıtlı; düzenli gönüllülük yapanların oranı %11,4’tür. Gençler, siyasi faaliyetler yerine bireysel ve esnek eylem biçimlerine (boykot, çevrimiçi protesto gibi) yönelmektedir. Araştırma sonuçları, gençlerin siyasi alanda bireysel olarak kendilerine güvendiklerini ancak sisteme karşı ciddi bir yabancılaşma içinde olduklarını göstermektedir.
NEET Olma Durumu: Tükenmişlik Hikayesi
Araştırmanın bir diğer kısmı, Nisan-Temmuz 2024 tarihleri arasında İstanbul ve Çukurova bölgesinde yüzlerce NEET gencin derinlemesine mülakatlarını kapsamaktadır. Gençlerin deneyimlerinin paylaşıldığı bu görüşmeler, eğitimden sınav kaygısına, “beklemede olmanın” zorluklarına kadar birçok konuyu içeriyor. NEET olma durumu, uzun iş arama süreçleri ve sürekli beklemenin getirdiği yıpratıcı etkilerle bir “tükenmişlik hikayesi” olarak ortaya çıkmakta.
‘Gençler Dünyayı Adaletsiz Bir Düzene Olarak Görüyor’
Proje yürütücüsü Prof. Dr. Emre Erdoğan, araştırmanın önemli bulgularından birinin gençler arasındaki yaygın “anomi” olduğunu ifade ediyor. Bu durum, toplumsal kuralların kaybolduğu, güvensizlik ve adalet algısının zayıfladığı bir durumu işaret ediyor. Kurumlara olan güvensizlik ve liyakat algısındaki çöküş, en çok gençler ve “beklemede” olan bireyler arasında hissedilmektedir. Bu adalet eksikliği, gençler arasında derin bir “hınç” duygusunu beslemektedir. Genç bireyler, dünyayı bireysel çabanın karşılığını vermeyen, adaletsiz bir düzen olarak görmektedirler.
Prof. Dr. Erdoğan, gençlerin genel iyi olma halinin kritik bir eşiği aştığını vurgulayarak, “Yaşam memnuniyeti ve gelecek umudu düşük seviyelerde devam ediyor. Toplumsal adalet algısındaki düşüş ve sistemsel eşitsizliklere dair hissettiği hınç, yaşam memnuniyetine doğrudan negatif etki etmekte.” dedi.
Politika Önerileri
Araştırma ekibi, bulgular ışığında çeşitli politika önerileri geliştirdi. Gençlerin kalkınması için yalnızca gelir destekleri değil, aynı zamanda sanatsal, sportif ve kültürel etkinliklere katılım için ücretsiz ulaşım desteği sağlanması; barınma, sınav ücretleri gibi konularda finansal desteklerin sunulması gerektiği vurgulandı. Eğitim sisteminin sadece akademik bilgiyle sınırlı kalmayıp, beceri ve deneyim kazandıracak şekilde yeniden yapılandırılması gerektiği ifade edildi. Ayrıca, bakım yüklerinin kadınlar üzerinde kalmaması için devletin ve yerel yönetimlerin de aktif bir şekilde devreye girmesi gerektiği belirtildi. Gençlerin psikolojik iyi olma halleri için okullardaki rehberlik sisteminin daha işlevsel hale getirilmesi; gençlerin güvenli sosyal alanlarda sosyalleşmelerinin ve toplumsal bağlarını güçlendirmelerinin sağlanması gerektiği önerildi.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
“`
